Sứt môi hở hàm ếch

1. Khái niệm:

   Sứt môi và hở hàm ếch là các khiếm khuyết bẩm sinh mà các mô của miệng hoặc môi không hình thành thích hợp trong suốt quá trình phát triển của thai nhi.

      Một điều may mắn là bệnh sứt môi và hở hàm ếch có thể chữa được. Hầu hết trẻ sinh ra mắc bệnh có thể được phẫu thuật để kiến tạo lại môi trong vòng 12 đến 18 tháng đầu sau khi sinh để sửa chữa khiếm khuyết này và cải thiện đáng kể hình thể cho khuôn mặt.”      

2. Biểu hiện

   Sứt môi và hở hàm ếch xảy ra khi các mô của môi hoặc vòm miệng của thai nhi không phát triển cùng với sự phát triển của thai kỳ. Trẻ bị sứt môi và hở hàm ếch thường không có đủ mô ở miệng, và mô này không kết hợp với nhau thích hợp để hình thành vòm miệng.

   Sứt môi là dị hình bẩm sinh có một khe nứt ở một bên hay cả hai bên đường giữa môi trên. Điều này xảy ra khi 3 khối mô bào thai tạo thành môi trên không liền lạc được với nhau và thường kết hợp với khe vòm miệng.

   Hở hàm ếch là khe hở giữa vòm miệng và khoang mũi. Một số trẻ mắc bệnh này hở cả bộ phận trước và bộ phận phía sau của vòm miệng, trong khi các trẻ khác chỉ bị hở một phần.

3. Các dạng thường gặp

   – Sứt môi mà không bị hở hàm ếch

   – Hở hàm ếch mà không sứt môi

   – Sứt môi và hở hàm ếch.

*Lưu ý: Hiện tượng hở này có thể xảy ra ở một bên của miệng (hở một bên) hoặc cả hai bên miệng.

      Số trẻ trai bị sứt môi nhiều hơn số trẻ gái, trong khi có nhiều trẻ gái bị hở hàm ếch hơn so với trẻ trai. Do đây là căn bệnh gây ra các dấu hiệu đặc biệt có thể nhìn thấy được nên nó rất dễ chẩn đoán. Căn bệnh này có thể được phát hiện bằng siêu âm trước khi sinh. Nếu hở môi hay hàm ếch không được phát hiện trước khi trẻ được sinh ra thì nó cũng được nhận dạng ngay sau khi sinh.

4. Nguyên nhân

   Các bác sĩ không biết nguyên nhân chính xác khiến cho trẻ mắc bệnh sứt môi hay hở hàm ếch, tuy nhiên họ tin nó có thể là sự kết hợp của yếu tố gen (di truyền) và môi trường (như sử dụng một loại thuốc nào đó, bệnh tật, phụ nữ hút thuốc hoặc uống rượu khi mang thai…).

      Nguy cơ trẻ mắc bệnh này càng cao hơn khi trẻ có bố mẹ hay anh chị em ruột mắc bệnh hở môi hay tiền sử gia đình có người mắc bệnh này.

5. Các bệnh liên quan

   Trẻ mắc bệnh sứt môi hay hở hàm ếch thường dễ mắc các bệnh khác như cảm, điếc và khiếm khuyết khả năng nói. Các bệnh về răng như thiếu, thừa, dị hình hay răng mọc lộn xộn… cũng thường xảy ra trẻ khi sinh ra mắc bệnh hở hàm ếch. Nhiều trẻ bị sứt môi hay hở hàm ếch đặc biệt dễ bị nhiễm trùng tai.

6. Cách điều trị

      Hiện nay y học tiên tiến có thể điều trị hiệu quả bệnh sứt môi và hở hàm ếch. Phẫu thuật tạo hình có thể tái tạo lại môi và hàm ếch bị hở.

   Trẻ bị sứt môi hay hở hàm ếch cần được xem xét bởi nhiều chuyên gia khác nhau cùng làm việc chung để điều trị bệnh. Việc điều trị thường bắt đầu ở vài tháng đầu sau khi trẻ được sinh ra, tùy thuộc vào sức khỏe của trẻ và độ hở của môi hay vòm miệng.

   Trẻ bị sứt môi hay hở hàm ếch cũng gặp nhiều khó khăn khi ăn uống, bú mớm. Các bình sữa với núm vú đặc biệt có thể giúp trẻ bú dễ hơn. Trong một số trường hợp, trẻ mắc bệnh sứt môi hay hở hàm ếch có thể phải cần đến vòm miệng giả để giúp trẻ có thể ăn uống.

7. Chăm sóc trẻ sứt môi – hở vòm sau phẫu thuật

   Sứt môi – hở hàm ếch là một dị tật bẩm sinh vùng mặt làm biến dạng khuôn mặt của trẻ. Nếu trẻ không được can thiệp kịp thời khiến khuôn mặttrẻ bị biến dạng…

      Việc phẫu thuật để xử lý dị tật không hề đơn giản, tùy thuộc vào thể trạng và mức độ dị tật của từng trẻ mà bác sĩ sẽ lựa chọn thời gian phẫu thuật thích hợp. Tuy vậy, thông thường thời điểm lý tưởng là phẫu thuật vá môi khi trẻ được 3 tháng tuổi trở lên và có cân nặng bằng hoặc trên 5kg.

      Phẫu thuật vá vòm khi trẻ đạt 12 tháng tuổi trở lên và có cân nặng bằng hoặc trên 10kg. Do trẻ còn quá nhỏ nên việc chăm sóc trẻ sứt môi-hở vòm sau phẫu thuật là một việc làm rất quan trọng, quyết định sự thành bại của ca mổ và sự lành thương nhanh hay chậm của bé.

Ngoài việc dùng thuốc đúng chỉ định của bác sĩ sau phẫu thuật, phụ huynh cần chú ý:

   – Trước khi phẫu thuật đóng khe hở môi và vòm một tuần. Phụ huynh cần tập cho trẻ uống sữa bằng thìa, vì sau khi phẫu thuật đóng khe hở trẻ chưa mút được.

   – Sau khi phẫu thuật, cần giữ gìn vệ sinh sạch sẽ vết thương như: Giữ cho bàn tay của trẻ xa vết thương, không để trẻ chạm tay vào vết thương hay đưa vật cứng, đồ chơi vào vết thương.

   – Đối với trẻ vá môi, cần giữ vết thương môi càng khô càng tốt. Mỗi lần vệ sinh miệng cho bé cần lau miệng nhẹ nhàng bằng vải mềm.

   – Đối với trẻ vá vòm, do trẻ lớn hơn nên tránh cho trẻ ăn những thức ăn cứng như bánh quy, không cho trẻ ngậm đồ vật quá cứng.

Cách cho trẻ ăn:

   – Sau khi phẫu thuật 1 tuần cần cho trẻ uống sữa bằng thìa (tuyệt đối không cho trẻ bú bình hay bú mẹ), có thể uống nước trái cây hay nước cháo loãng. Đối với trẻ còn nhỏ bú mẹ thì mẹ vắt sữa rồi cho trẻ uống bằng thìa.

   – Sang tuần thứ hai sau khi phẫu thuật, ngoài duy trì các thức ăn trên, đối với trẻ lớn cho thể cho ăn cháo đặc với đầy đủ dưỡng chất như thịt, cá, trứng, rau, củ, quả,… Sang tuần lễ thứ 3 sau khi phẫu thuật, đối với trẻ lớn có thể cho trẻ ăn cơm nát nghiền nhỏ. 1 tháng sau khi phẫu thuật thì trẻ có thể ăn uống như bình thường.

   Khi trẻ có những biểu hiện bất thường như: không ăn, khóc nhiều kèm theo sốt cao trên 38oC, tăng đỏ vùng vết thương, có dấu hiệu nhiễm khuẩn vết thương, khó thở. Xuất hiện lỗ hổng vùng vết thương mới vá cần đưa ngay trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn.

Dạy phát âm:

   Ở các nước Châu Âu và Hoa Kỳ, phẫu thuật tạo hình (pastic surgery) cho trẻ bị dị tật sứt môi được thực hiện sớm, ở tuần thứ 6 đến tuần thứ 8 sau khi sanh vì điều kiện thể chất của đứa bé tốt.

   Ở VN thường trẻ được phẫu thuật sứt môi lần đầu từ tháng thứ 6 đến tháng thứ 9 . Phẫu thuật sớm sẽ đem lại sự lành thương tốt, sau nầy môi của trẻ sẽ thấy ít sẹo và có thẩm mỹ hơn là đợi đến lớn mới làm phẫu thuật. Phẫu thuật tạo hình cho khe hở hàm ếch khó hơn nên phải để trễ, nhưng cũng nên trước tuổi bé đi học (6 tuổi trở lên) vì muốn tránh cho bé khỏi giọng nói ngọng do hở hàm ếch. Những khe hở quá lớn và khó, có khi cần phải làm phẫu thuật tạo hình nhiều lần cho đến khi bé trưởng thành. Sau khi đã tạo hình hàm ếch, khâu lại chỗ nứt, nên có chuyên viên về phát âm để dạy cho trẻ nhanh chóng nói đúng giọng.