Cột sống chẻ đôi (Gai đốt sống – SPINA BIFIDA)

1. Khái niệm:

           Cột sống chẻ đôi (còn gọi là gai đôi cột sống – spina bifida) là một trong số nhiều dị tật ở bào thai.

           Tình trạng này xảy đến khi ống thuộc thần kinh thời kỳ đầu phát triển (gồm bộ não, tủy sống và màng não không được đóng hoàn toàn. Ống này thường đóng vào ngày thứ 28 tính từ khi sự thụ thai bắt đầu.

           Xương sống bao quanh tủy sống chưa được định hình nhưng đã bị chẻ ra. Chỗ bị chẻ khác nhau về kích cỡ và độ nghiêm trọng. Nếu chỗ bị chẻ quá rộng, nó khiến tủy sống bị tràn ra khỏi xương sống – nơi tủy sống không được bảo vệ và nhô ra ngoài.

2. Chẩn đoán dị tật trong thai kỳ

           Nhờ các biện pháp tiên tiến của khoa học, việc chẩn đoán cột sống chẻ đôi được thực hiện vào thời gian đầu mang thai. Vì thế, những xét nghiệm đầu thai kỳ rất quan trọng. Thai phụ càng sớm được phát hiện dị tật thì khả năng can thiệp của bác sĩ càng hiệu quả.

        Xét nghiệm quan trọng để phát hiện dị tật là AFP (alpha-fetoprotein). Xét nghiệm được tiến hành bằng cách kiểm tra mẫu máu của mẹ hoặc thông qua chọc dò ối. Dị tật cột sống bị chẻ đôi cũng được nhận biết rõ ràng qua siêu âm. Tuy nhiên, ở một số trường hợp nhẹ, việc chẩn đoán dị tật là khó khăn vì nó không có triệu chứng rõ ràng.

3. Điều trị:

           Phần lớn dị tật cột sống chẻ đôi đều được phẫu thuật can thiệp ngay sau khi bé chào đời. Một số được can thiệp từ lúc bé còn ở trong bụng mẹ.

4. Phòng tránh:

Do dị tật cột sống chẻ đôi thường xuất hiện ở giai đoạn đầu mang thai nên ngay từ trước khi có ý định mang bầu, bạn cần chú ý:

        – Sử dụng axit folic hợp lý từ trước khi mang bầu giúp ngừa dị tật cho bé lên tới 75%. Axit folic thường có mặt trong dạng thuốc tổng hợp (bác sĩ kê đơn); thực phẩm giàu axit folic có thể là sữa, bánh dinh dưỡng, ngũ cốc (xem thành phần axit folic trên bao bì sản phẩm); rau có lá màu xanh đậm, đậu đỗ; cam / nước cam; quả bơ và quả dâu tây.

        – Yếu tố thúc đẩy dị tật chẻ đôi cột sống ở bé có liên quan đến cách sinh hoạt của mẹ. Dùng thuốc tùy tiện hoặc các hoạt động làm tăng thân nhiệt (tắm hơi, tắm bồn nước quá nóng); bị sốt… cũng làm tăng dị tật cho bé.

        – Gene là yếu tố có liên quan đến dị tật. Nếu người mẹ mắc chứng chẻ đôi cột sống (hoặc có tiền sử sinh con mắc chứng này) thì nguy cơ bé phải đối mặt với dị tật nhiều hơn. Nếu người mẹ thuộc một trong hai trường hợp trên, cần trao đổi với bác sĩ thật kỹ trước khi có ý định mang thai. Bác sĩ có thể tăng lượng axit folic để giảm nguy cơ dị tật cho bào thai.